Cemil KILIÇ - İlahiyatçı Yazar

CEMİL KILIÇ YAZDI: Deizm Nedir, Gerçekten Yayılıyor mu?

Son dönemde özellikle gençler arasında deizmin yayıldığına ilişkin bir yığın habere, araştırmaya, görüş ve düşünceye rastlıyoruz. Hatta öyle ki bu yayılıştan imam hatip liseli öğrencilerin bile deyim yerindeyse “nasiplendiği” ileri sürülüyor.

Bu içerik 06 Nisan 2018 20:30 tarihinde eklendi.

Deizm Nedir, Gerçekten Yayılıyor mu?

Son dönemde özellikle gençler arasında deizmin yayıldığına ilişkin bir yığın habere, araştırmaya, görüş ve düşünceye rastlıyoruz. Hatta öyle ki bu yayılıştan imam hatip liseli öğrencilerin bile deyim yerindeyse “nasiplendiği”  ileri sürülüyor.

Bu, öylesine ortaya atılmış bir iddia değil. Deist imam hatipliler gerçeği birkaç gün evvel Konya İl Milli Eğitim Müdürlüğünün kentteki bazı dinci kurumlarla birlikte gerçekleştirdiği bir çalıştay sonucu kamuoyuna açıklandı.

İmam hatip liseliler arasında bile deist düşünce yayılıyorsa gençliğin diğer kesimlerinde bu düşüncenin daha fazla taraftar bulması doğaldır. Ya da kim bilir tam tersi de mümkündür. Yani aslında gençliğin diğer kesimlerinde değil de özellikle İmam Hatip Liseliler arasında bu düşünce daha çok yayılıyor olabilir. Zira deizm, din karşıtı bir düşünce olarak yoğun dini eğitime karşı geliştirilen hesaplanmamış bir refleks olma özelliğini de içeriyor.

Kimileri deizm gerçeğini yadsıma yoluna da gidiyor. “Aslında deizmin yayıldığı falan yok, böyle bir propaganda var sadece…” deniliyor. Deistler, deizmin yayılması için bu iddiayı özellikle pohpohluyor, diyenler de var. Ama bu noktada en ilginç görüşlerden biri olarak zikretmemiz gereken bir iddia daha var. O da şudur:

“Aslında deizmin yayıldığı falan yok. Dinci kurumlar dinsel eğitimin dozajını daha da artırmak için deizm adlı bir öcüyü piyasaya sürüp yeterli dini eğitim verilemiyor, o nedenle deizm yayılıyor diyerek eğitime şeriatçı düşünceyi tam anlamıyla hakim kılmak istiyorlar.”

Açıkçası ben bu son iddiayı gerçekçi bulmuyorum. Zira bana göre de değişik biçimlerde de olsa toplumda ve özellikle de gençler arasında deizme yönelişin yadsınamaz bir sosyal bir realite olduğunu görüyor, gözlemliyor ve hissediyorum. İlaveten şunu da belirteyim ki, evet, imam hatip liseliler arasındaki deist yöneliş çok güçlü ve çok derinden ilerliyor. Gidişat bu yönde devam ederse birkaç yıl sonra deistler Türk toplumu içindeki en büyük inançsal / felsefi grup olma noktasına ulaşabilir.

Peki, nedir deizm?  Deizmi doğru anlıyor muyuz?

Bu konuya projektör tutma vakti geldi…

Dilerseniz konuyu madde madde açıklayalım:

 

Tarihsel deizmin bu felsefi ve inançsal temeline rağmen deizme ilişkin farklı yaklaşımlar ve farklı anlamlandırma çabaları da söz konusudur. Şöyle ki; tam anlamıyla deizmi benimsemese de mevcut ve egemen dinsel anlayışa karşı geliştirilen bazı itirazcı tavır ve düşünceler deist bir yöneliş yahut deist bir tutum olarak görülebilmektedir.

 

Dinlerin ve özellikle de egemen İslam’ın değişmez fıkhî / şer’î kurallarına karşı değişimi savunan, yeni yorum ve görüşlerin ayetleri dahi farklı anlamlar yükleyerek yeniden manalandırması gerektiği yönündeki tutum ve yaklaşımlar bu düşünceye karşı çıkanlarca deist bir tavır olarak görülebilmektedir.

 

Hatta bazı dinci çevrelerce, dine inandığını söylediği halde amel etmeyen yani dinin kurallarını uygulamayan kişiler de deist olarak nitelenebilmektedir. Zira amel etmeyenin aslında inanmadığı için yahut çok büyük inanç sorunları yaşadığı için amel etmeye yönelmediği düşünülmekte, bu durum da deist bir tavır olarak kabul edilmektedir. Bu noktada özellikle imam hatip liselerindeki deist yöneliş tabiri, dine uygun amel etmeyen yahut amel etmek istemeyen gençlerdeki söz konusu tutum için kullanılmaktadır.

 

Gerçek şu ki günümüzde din adına anlatılan pek çok şey, sergilenen pek çok uygulama, bilgi ve iletişim çağının gençleri tarafından kabul edilmemektedir. Özellikle çeşitli cemaat ve tarikat liderlerinin ve bir kısım ilahiyatçıların verdikleri fetvalar, açıkladıkları görüşler ve baskıcı tutum ve davranışları büyük tepki uyandırmakta, ilaveten dinin bütünsel anlamda sorgulanması sonucuna yol açmaktadır.

 

Dinin kendisine ilişkin oluşan kuşkular, pek çok kimseyi ibadet denilen dinsel ritüelleri yapmaktan da doğal olarak uzaklaştırmaktadır. Bu uzaklaşmanın bir süre sonra dinin kendisinden de tümüyle uzaklaşma sonucunu doğurması olasıdır. Bununla birlikte din, böylesi bir kimsenin yaşamından tümden çekilmekte değildir. Din; bir kültürel, folklorik unsur olarak elbette varlığını devam ettirmekte ama bir iman konusu olmaktan çıkmaktadır.

 

Deist yönelişin nedenlerinden biri de dinin ve dinsel değerlerin basit, sıradan ve dünyevi çıkarlar için hayâsızca kullanılıyor olmasının bazı kesimlerde yol açtığı travmadır. Özellikle siyaset kurumunun bazı figürleri tarafından dinin bir siyasi propaganda aracı olarak kullanılması acıklı sonuçlar doğurmaktadır. Pek çok kimse kendisinin din kullanılmak suretiyle aldatılmaya çalışıldığını fark etmekte ve bu fark ediş büyük bir sorgulamayı da beraberinde getirmektedir.  

 

Türkiye’de deizm üzerine konuşan, hatta bu kavramın popülerlik kazanmasında çok önemli rolü olan kişilerden biri olması hasebiyle merhum Prof. Dr. Yaşar Nuri Öztürk’ün bu konudaki özgün tutum ve görüşlerinden de bir nebze olsun bahsetmekte yarar vardır. 

 

Yaşar Nuri Öztürk’e göre; “Kur'an, deizmi teşvik eden bir kitap değil ama ona kapı aralayan bir kitaptır. Deizmin aynı anda hem felsefî hem de teolojik karakteri bu inancın Tanrı dışında insanüstü tanımamasıdır.

Deizmin bu temel karakteri onun kutsal kavramını da etkilemiştir. Deizmin kutsalı ne dindir ne ilham ne havra ne kilise ne de cami. Onun kutsalları akıl, bilim ve ahlaktır. Dincilik bu temel değerleri tarih boyunca yıkan, işlemez hale getiren, hatta onlara savaş açan temel musibet olduğu için deistler dine hayatlarında yer vermemişlerdir.

Deistler bilmişlerdir ki, Tanrı dışında insanüstü tanıdığınızda bunun arkasından sadece peygamberler değil; evliya, ermişler ve daha bilmem neler insanüstü varlıklara dönüştürülerek birer yedek ilah halinde insan hayatına musallat edilecektir, edilmiştir. Akıl dışında kutsal tanımanın sonucu ise aklın hayatın dışına itilmesi, onun yerini kutsallaştırılmış birtakım adamların, ilhamların, rüyalarının alması olacaktır.

Tarih, özellikle dinler tarihi deistlerin bu iddialarını (veya öngörülerini) tamamen doğrulamıştı. Ve doğrulamaya devam etmektedir.”

 

Merhum Öztürk’ün “Deizm” adlı bir kitabının olduğunu da anımsatarak belirtelim ki, ona göre aslında deizm, tarihsel kimliğinin yanı sıra güncel anlamda dinci baskıya karşı bir direniştir.

 

Bize göre de, merhum Öztürk’ün yaptığı çalışmaları, konuşmaları ve yazdığı kitaplarıyla deizmin kazandığı yeni ve güncel boyut, dindeki özellikle şer’î kurallara karşı bir başkaldırıdır. Buna bir nevi, dine evet ama şeriata hayır tavrı da denilebilir.

 

Deizmin kazandığı güncel boyuta “güncel deizm” diyebiliriz.

 

Biraz evvel ifade ettiğimiz hususlarla birlikte aynı zamanda güncel deizm; şeyh, cemaat, tarikat gibi yapıları da kesin ve keskin bir biçimde reddetmeyi de içermektedir. Bu yönelişin durdurulamaz olduğu çok nettir. Türkiye’deki deist yönelişin çok da uzak olmayan bir zamanda bütünüyle dini olmasa bile dinciliği, dinci baskıyı, şeriat özlemlerini, cemaat, tarikat, şeyhlik gibi kurumları yok edip tarihin çöplüğüne göndereceği kesindir. Bu bağlamda kimilerince deist olduğu ileri sürülen cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün laiklik mücadelesi de aslında bir nevi güncel deizmin ulaşmak istediği noktayı ifade etmektedir. Din, özel yaşamın konusu olsun ama hukuksal, toplumsal ve siyasi yapıdan uzak dursun şeklindeki bir talep hem bir laiklik talebi hem de aslında bir nevi güncel deist bir talep şeklinde değerlendirilebilir.  Bu noktada büyük Atatürk’ün şu ünlü sözünün güncel deist tavra ne denli uyduğu da apaçık ortada değil midir?

 

“Türkiye Cumhuriyeti, şeyhler dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz. Yaşamda en gerçek yol gösterici bilimdir, fendir.”

 

Konuya dair değinme gereği duyduğum bir diğer boyut da Türkiye’deki güncel deizmin Emevi İslam’ına karşı bir direniş olduğu gerçeğidir. Meselenin bu yönü çoklarınca görmezden gelinse de gerçekte güncel deizm, aslında İslam tarihi boyunca çoğunlukla iktidar lehine yorumlanan, aşırı derecede politize edilmiş, yer yer insan fıtratına aykırılık teşkil eden, cinsiyetçi, saltanatçı din anlayışına karşı sabırların ve dayanma gücünün taştığının görkemli bir ifadesidir. Tarihsel deizmden bağımsız olarak bu bağlamdaki bir deist tavrı olumlulamamak mümkün değildir.

 

Türkiye toplumu ve İslam dünyası deizmi özellikle de güncel deizmi bir süre daha konuşacaktır. Ta ki dinci baskı sona erinceye değin ve dinin fıtrat karşısına konumlandırılması sapkınlığından vazgeçilinceye kadar…

 

CEMİL KILIÇ

İLAHİYATÇI YAZAR

DİĞER HABERLER

8.06.2020 15:47:49

AYASOFYA CAMİ OLURSA NE OLUR?

O halde soralım; tüm bu olası tehditlere ve olası yakıcı sonuçlara karşın Türkiye Cumhuriyeti’ni yöneten mevcut siyasi irade, Ayasofya’yı müze statüsünden çıkarıp camiye çevirebilir mi?

30.05.2020 12:05:18

İSLAM VE ENSEST TÜREYİŞ ANLATISINA İLİŞKİN

Egemen İslam inancı, muhalif ve Muhammedî İslam inancının tersine insanların çoğalmasını kardeşler arası gerçekleştirilen ensest evlilik inancıyla açıklar. Bilindiği üzere ensest sözcüğü aile içi cinsel ilişkiyi ifade için kullanılan Batı kökenli bir deyimdir. Türkçede bunun karşılığı bulunmamaktadır. Bunun nedeni kadim Türkler arasında yahut kadim Türk kültür ve inanç dünyasında söz konusu sözcüğün anlamını yansıtan ilişkilerin bulunmayışı olabilir mi? Ya da bu konuda başka bir neden ileri sürülebilir mi? Bu soruların kesin bir yanıtının olmadığını düşünüyorum. Ancak yine de ensest sözcüğünün Türkçesinin bulunmamasını olumlulayan bir tutumun öznesi olduğumu belirtmek isterim.

19.03.2020 10:30:50

CAMİ VE SİYASET Kitabı Camiye ve Dine Bakışınızı Değiştirecek!

“Cami ve Siyaset” adını verdiğimiz bu kitabımız bundan önce yayımlanan “İslam Bu / Muhammedî İslam” adlı kitabımızla, “İslam’a Kurulan Pusu; Kur’an İle Aldatmak” adlı kitabımızın devamı niteliğinde bir çalışmadır. Bu çalışmamızda İslam tarihinde cami ile siyasetin nasıl bir ilişki içerisinde olduğu sorusuna yanıtlar verdik.

29.01.2020 20:48:23

Kur’an İle Aldatmanın “Ulu’l- Emre İtaat” Boyutu

Eleştiri, hesap sorma ve itirazın ihanet yaftasıyla yaftalandığı bir dönemdeyiz. Bu durum aslında yeni değil. İslam tarihinin büyük bir bölümünün itaatle ihanet kavramları arasında geçtiği inkarı mümkün olmayan tarihsel ve sosyolojik bir gerçek. Bu aynı zamanda egemen politik bir realite.

21.12.2019 21:48:25

TELE1 TV'DE İZLENCEMİZ SÜRÜYOR!

Her hafta Pazar akşamı saat 20.00'da TELE1 ekranlarındayım...

11.10.2019 19:32:05

Müşrik Emevî Namazına Karşı Muhammedî Namaz!

Biz yine ısrarla belirtiyoruz ki namazda Kur’an’ın en devrimci, en sarsıcı, en başkaldırıcı sözleri / ayetleri okunmalı ve namaz kılan her mümin her seferinde o sözlerin anlamıyla sarsılarak zalimlerin saptırdığı muharref İslam’a karşı devrimci Muhammedî İslam’ın ilkeleriyle yeniden donanmalıdır.

15.09.2019 23:09:20

MEB, Salı Günü Beni Kamudan İhraç ediyor!

Hakkımda yürütülen soruşturmalarla önce iki kez Kademe İlerlemesinin Durdurulması cezası ile tecziye edildim. Ardından bir kez daha aynı ceza ile tecziye edilerek fiilen ihraç edilme noktasına getirildim.

15.08.2019 14:23:14

677 SAYILI YASA GEREĞİ TARİKAT VE CEMAATLERİN KÖKÜ KAZINMALI

Bugünlerde Türkiye’deki cemaat ve tarikatlar hakkında sıkça haberler yapılıyor. Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından hazırlandığı ileri sürülen ve gizli olduğu söylenen bir rapordan hareketle tarikat ve cemaatlere ilişkin çeşitli değerlendirmeler, çözümlemeler, öneriler ve görüşler kamuoyunda bir hayli yer alıyor.

7.07.2019 22:56:30

KUR'AN İLE ALDATMAK Kitabımıza İlişkin Birkaç Söz

“İslam’a Kurulan Pusu: Kur’an İle Aldatmak” adını verdiğimiz bu kitap, İslam görüntüsü altında İslam’a karşı yürütülen ihanetlerin en azından bir kısmını deşifre etme amacıyla yazıldı. Kuşku yok ki bu alanda daha evvel yapılmış çok değerli çalışmalar var. Onlardan istifadeyle de gerçekleştirilen bu çalışmamız, son yıllarda yükselen dincilik hareketini, dinin temel değerlerini şaşmaz kıstas yaparak tahlil eden çalışmalardan biri olma hüviyetindedir.

13.06.2019 11:47:59

KUR'AN İLE ALDATMAK kitabımız çıktı!

Kitabımızın tam adı: İSLAM'A KURULAN PUSU; KUR'AN İLE ALDATMAK... Yayınevi; KIRMIZI KEDİ...